De dag waarop je wees wordt. Een portret van mijn vader waarin ik mijn gedachten, gevoelens en band met hem in kleur en vorm weergeef. Een beeld van een herinnering aan een intens geliefde man. De video van het proces van dit schilderij is tijdens de crematiedienst vertoond.

 

Annette Tromp van het Eindhovens Dagblad schreef in januari 2024 een prachtig ‘in herinnering’. Videograaf Ruud Ritzen maakt er een filmpje bij. In mijn atelier filmde hij dit videoportret van mijn beeld van Peter. In een paar minuten zet hij een helder beeld neer over hoe ik mijn vader herinner.

 

coen van ham schildert portret van zijn vader peter van ham

 

 

Hieronder de tekst van het artikel

Niet zeuren maar doorgaan. Dat was de mentaliteit van Peter van Ham (1945 – 2023). Zijn vechtersmentaliteit was zichtbaar toen hij, ernstig ziek, zich met rolstoel, zuurstof en medicijnen door Antwerpen liet rijden. Opgegeven, maar hij gaf het zelf nog niet op.

,,Aan de ene kant had hij een hard randje – hij had bij de commando’s gezeten – en was hij wat dominant, maar aan de andere kant was hij juist een hele lieve, zachte man”, zegt zijn zoon, beeldend kunstenaar Coen van Ham. Peter van Ham overleed op 10 juni 2023 in Valkenswaard, tien dagen voordat hij 78 zou zijn geworden, aan uitgezaaide longkanker.

Coen legde de herinnering aan zijn vader vast in een portret, dat op het doek tijdens het schilderen een metamorfose heeft ondergaan; Wat begint als een duidelijk herkenbaar portret van een man, verandert tijdens het schildersproces in – wat Coen noemt – ‘een herinnering’. Hij heeft de verschillende stadia van het proces vastgelegd met de camera.

,,Het is mijn reflectie op de herinnering aan hem.” De foto’s zijn aan elkaar gesmeed in een kort filmpje, dat tijdens de uitvaart werd getoond. Dat het duidelijk herkenbare portret verandert in een moeilijker te vatten beeld, iets abstracters, leidde tijdens de uitvaart tot de nodige emoties. ,,Mensen denken ‘maar hij mag toch niet weg’. Voor mij gaat hij niet weg, maar verandert hij in een herinnering. Het eindbeeld is ‘de herinnering aan mijn vader, met alle gedachten en verhalen die daarbij horen.”

Peter van Ham werd in Valkenswaard geboren, groeide er op en stierf er ook. Korte tijd woonde hij in Westerhoven, maar hij keerde toch weer terug. Zijn moeder was Duitse, en trouwde met Peters vader vlak voordat de oorlog uitbrak, toen de dreiging daarvan al merkbaar was.

Peter trouwde met Bertha Sengers uit Bergeijk. Ze was de dochter van de slager in Bergeijk en hij had haar bij het dansen leren kennen. Ze hadden een goed huwelijk. Bijna 50 jaar waren ze samen, toen Bertha in 2016 aan kanker overleed. Coen kijkt terug op een gelukkige jeugd; Samen met zijn broer Pieter groeide hij op in een harmonieus gezin. ,,Er was nooit ruzie bij ons thuis. We hadden een heel gewoon, fijn gezin: Peter werkte bij Philips, Bertha deed er altijd ‘iets bij’: de dierenhandel, een antiekzaak, of de verkoop van Tupperware producten. Ze had een zakelijk instinct. Soms moest Peter op reis, naar Brazilië of Taiwan, herinnert Coen zich. Vanwege de verkoop van IC’s voor Philips. ,,Dat maakte wel indruk natuurlijk, als hij werd opgehaald door een taxi en dan voor een hele tijd weg was.”

Peter had in zijn diensttijd, net als later zijn zoon Pieter,  bij de commando’s gezeten, en daar was hij best trots op. Coen: ,,Het was een hele pittige opleiding, die als een rode draad door zijn leven liep. Het doorzettingsvermogen heeft hem ook veel gebracht, en heeft hem ook gevormd. Ook mijn broer heeft in zijn voetsporen bij de commando’s gediend. Mijn vader was wel van ‘niet zeuren maar doorgaan’, en aan de andere kant was hij een hele zachte man. Hij was ook heel creatief, maakte zelf kerststukjes voor iedereen en met Sinterklaas maakte hij ook zelf een cadeau voor ons. Hij boetseerde, en tekende. En hij bewaarde van alles over ons, wat hij in een boek plakte.”

Zijn gevoelens kon hij goed uiten, net als zijn bezorgdheid.  Dat was bijvoorbeeld aan de orde toen Coen uit de kast kwam en vertelde dat hij op mannen viel. ,,Hij was dan vooral bezorgd, of ik er geen last mee zou krijgen.” Zijn latere schoonzoon werd een ‘derde zoon’ voor hem.

Op zijn 55ste ging Peter met pensioen. Achteraf vond hij dat eigenlijk te vroeg. ,,Hij werkte die laatste jaren in Nijmegen, en de A50 was toen nog niet klaar. Dus dat hij die rit niet meer hoefde te maken vanuit Valkenswaard vond hij wel fijn. En ook dat hij meer bij mijn moeder kon zijn en samen leuke dingen doen. Maar tegelijk zei hij: ‘het zet je wel een stukje buiten het maatschappelijk leven’. Achteraf gezien had hij liever langer doorgewerkt.” Peter bleef wel bezig; hij deed vrijwilligerswerk om andere mensen te helpen,. Hij was goed in rekenwerk, zegt Coen.

De laatste paar jaar van zijn leven had Peter een stukje van zijn geluk hervonden. Hij had het erg moeilijk gehad met het overlijden van Bertha, maar in het appartementencomplex waar hij woonde leerde hij Rita kennen. Ook zij was alleen komen te staan en beiden vonden in elkaar een nieuw geluk.

In december 2022 had Peter veel last van zijn schouder. ,,Maar ja, hij hoefde niet zo nodig naar de dokter. ‘Ik pak wel een paracetamolletje’, zei hij.” Maar hij belandde dan toch in het ziekenhuis waar foto’s werden gemaakt. Bij de longen zagen ze ‘iets’. Op nieuwjaarsdag vertelde hij zijn kinderen dat hij die week de uitslag zou krijgen. Het bleek longkanker te zijn, en het was al naar de botten uitgezaaid. Peter had hooguit nog enkele maanden.

,,Mijn vader was daarin anders dan mijn moeder”, zegt Coen. ,,Mijn moeder kon het loslaten en accepteren. Mijn vader niet, die wilde blijven leven. Hij wilde allerlei dingen blijven doen en heeft het nog tot half juni volgehouden. We zijn met het hele gezin zelfs in april nog naar Antwerpen gegaan met de rolstoel en , de zuurstof en medicatie.” ‘Ik wil er bij zijn’, want liggen kan ik nog lang genoeg’ was zijn houding.

Peter van Ham overleed thuis. Zijn as is begraven bij die van zijn vrouw Bertha onder dezelfde boom in het Herinneringsbos bij begraafplaats Eikenhof in Valkenswaard. Peter was in 2016 de initiatiefnemer van een stiltemonument bij deze nieuwe vorm van begraven. Zoon Coen maakte het ontwerp.